ilim insanları, İran'ın güneydoğusunda yer kabuğunun derinliklerinde 2 devasa yarık tespit etti. Milyonlarca yıldır ilerlediği belirlenen bu oluşumların gelecekte birleşebileceği düşünülüyor. Keşif, kıtaların hareketi ve okyanusların nasıl yok olduğuna ilişkin önemli ipuçları sunuyor.
Çin Bilimler Akademisi öncülüğündeki araştırma ekibi, İran'ın güneydoğusundaki Zagros Dağları'nın derinlerinde 2 büyük yarığın varlığını ortaya çıkardı. Araştırmaya göre bu oluşumlar, Arap Levhası adı verilen tektonik plakanın farklı bölgelerinde meydana geliyor.
2 yarığın oluşma nedeni farklı
Bilim insanları, yarıkların oluşumunda kayaçların yoğunluk ve yapı farklılıklarının etkili olduğunu belirtiyor. Levhanın bir bölümünü oluşturan okyanusal kayaçlar daha ince ve ağır bazalt yapısından oluşuyor. Bu bölüm, komşu levhanın altına doğru ilerliyor.
Kıtasal kayaçlardan oluşan diğer bölüm ise daha kalın ancak daha düşük yoğunluğa sahip. Granit benzeri bu kayaçlar, yerin derinliklerine doğru batmak yerine karşılaştıkları direnç nedeniyle dağ oluşumuna yol açıyor.
İki farklı kayaç yapısının hareket biçimleri arasındaki uyumsuzluk, levhada büyük kırılmaların meydana gelmesine neden oluyor.
69 deprem istasyonundan elde edilen veriler incelendi
Araştırmacılar, yerin yüzlerce kilometre altındaki hareketleri incelemek için 69 sismik izleme istasyonundan yararlandı. Uzak bölgelerde meydana gelen depremlerin oluşturduğu titreşimler takip edilerek yerin derinliklerindeki kayaçların yapısı ve hareketleri analiz edildi.
Mart 2017 ile Eylül 2018 arasında kaydedilen veriler, 2 ayrı yarığın varlığını ortaya koydu. Bunlardan ilki, Zagros çarpışma bölgesi ile Makran dalma-batma bölgesinin birleştiği noktada yatay yönde uzanıyor. Diğer yarık ise Makran Çukuru yakınlarında, yüzeye daha yakın bir konumda dikey yönde ilerliyor.
Araştırmaya göre Makran bölgesindeki okyanusal levha en az 450 kilometre derinliğe kadar ilerlerken Zagros bölgesindeki kıtasal levhanın derinliği 300 kilometreyi aşmıyor. Bu farklılık, levhanın doğu ve güneydoğu yönlerinde parçalanmasına yol açıyor.
Milyonlarca yıldır ilerliyor, sonunda birleşebilirler
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri de 2 yarığın gelecekte birleşme ihtimali. Bilimsel modeller, bu oluşumların birbirinden bağımsız şekilde başladığını ancak milyonlarca yıldır ilerlediğini gösteriyor.
Bilim insanlarına göre 2 yarık arasındaki kıtasal ve okyanusal levha sınırı, parçalanma devam ettikçe giderek ortadan kalkıyor. Bu sürecin sonunda 2 büyük yarığın birbirine bağlanması bekleniyor.
Araştırmacılar, oluşan boşlukların bazı bölümlerinin sıcak magma ile dolmaya başladığına da dikkat çekiyor. Yarıkların birleşmesinin bölgedeki volkanik faaliyetleri nasıl etkileyeceği ise henüz netlik kazanmış değil.
Nature Geoscience dergisinde yayımlanan çalışma, okyanusların milyonlarca yıl içinde nasıl ortadan kaybolduğunu ve kıtaların nasıl çarpıştığını anlamak açısından önemli bulgular sunuyor. Bilim insanları, bu keşfin Dünya'nın jeolojik geçmişinde yaşanan büyük değişimleri daha iyi açıklamaya yardımcı olacağını belirtiyor.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın.