Yüzde işçiden 68’i kayıt dışı

Türkiye 1990 yılında yüzde 55 oranında olan kayıt dışı istihdamı yüzde 30’un altına indirmeyi başardı. Ancak, gelişmiş ülkelere göre bu oran da hala yüksek. Türkiye’de kayıt dışı oranının yeterince azaltılamamasında tarım sektörünün büyük payı bulunuyor.

SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), gelişmekte olan 58 ülke verilerine dayanarak kayıt dışı çalışanların geçim kaynaklarının güvence altına alınmasına ilişkin geniş kapsamlı bir rapor yayımladı. Rapora göre, 15 yaş üstü çalışanların ortalama yüzde 68’i kayıt dışı istihdam ediliyor. Kayıt dışılık ile yoksulluk birbirini besliyor. Yoksulların yüzde 66’sı, kayıt dışı çalışanlardan oluşuyor. Tüm aile fertleri sigortalı çalışan hanelerin ise sadece yüzde 12’si yoksul. Yoksul çalışanların ise yüzde 81’i kayıt dışı istihdam ediliyor.

KAYIT DIŞI İSTİHDAMLA ZENGİNLEŞME OLMUYOR

Türkiye’de yıllar boyunca, adı konulmamış bir şekilde ekonomik büyümenin kayıt dışılıkla sağlanabileceği görüşü hakim oldu. OECD araştırmasına göre, verilerin mevcut olduğu 26 ülkenin 15’inde ekonomik büyüme kayıt dışılığın azalmasıyla arttı.

Son yıllarda yoksullukta azalma yaşayan birçok ülkede kayıt dışılıkta da eş zamanlı azalma görüldü. Ancak bazılarında yoksulluk azalırken kayıt dışılık arttı. 25 yaş ve üzeri kişilerin yükseköğrenim diplomasına sahip olma oranındaki artışı gösteren eğitim sonuçlarındaki iyileşme de kayıt dışılığın azalmasına katkı sağlıyor.

YÜZDE 54 ORANINDA DAHA AZ KAZANIYORLAR

Araştırmaya göre, sigortalı çalışanların ana işlerinde haftalık çalışma süresi ortalama 43 saat iken, kayıt dışı çalışanların haftalık çalışma süresi 39 saatte kalıyor. Daha az çalışma daha az kazanmak anlamına geliyor.

Kayıt dışılığın yüksek ve çalışma saatlerinin kısa olduğu ülkelerde çoğu işçi birden fazla işte çalışıyor ve bu ek işlerin de çoğu kayıt dışı işlerden oluşuyor. Yapılan hesaplamalara göre, kayıt dışı çalışanlar kayıtlı çalışanlardan yaklaşık yüzde 54 oranında daha az kazanıyorlar. Kayıt dışı çalışanların yüzde 62’si yasal asgari ücretin altında ücretle çalışıyor.

Raporun en önemli bulgularından biri de 15 yaş üzeri bireylerin sadece yüzde 40’ının emeklilik sistemine dahil olması. Bunların bir kısmının da emeklilik için gerekli koşulları sağlayamayacak kişilerden oluştuğu değerlendirildi. Kayıt dışı çalışanların ise sadece yüzde 8’i emeklilik planına sahip bulunuyor.

DÜNYA ÖRNEKLERİ NE DİYOR?

Raporda, kayıt dışı çalışanların emeklilik sistemine dahil edilmesine yönelik dünyadaki örneklere de yer verildi. Ruanda’da sosyal güvenlik primlerinin kooperatifler aracılığıyla toplanması sayesinde nüfusun önemli bir kesiminin sosyal güvenlik kapsamına dahil edildiği belirtildi. Kenya’da benzer bir uygulamanın şoförler ve pazarcılar için hayata geçirildiği anlatıldı.

Kayıt dışı çalışanların sosyal güvenlik kapsamına girmelerini teşvik etmek için sadece yaşlılık aylığıyla yetinilmemesi gerektiği, bunun yanı sıra mikro kredi, doğum izni, hastalık ve işsizlik yardımı, cenaze yardımı, sakatlık aylığı gibi yöntemlerle de desteklenmesi önerildi.

Rapora göre, bazı ülkelerde kayıt dışı çalışanları sosyal güvenlik kapsamına almak için esnek ve düzensiz prim ödeme imkanı sağlanıyor. Aylık sabit prim ödemek yerine asgari yıllık zorunlu prim ödemeleri isteniyor.