Ücretlerde rekabet baskısı artıyor

Aralık ayında yeni yılda uygulanacak asgari ücret görüşmeleri başlayacak. Gelecek yıl ise hem kamu işçilerinin hem de özellikle ihracatçı sektörlerde çalışan işçilerin toplu iş sözleşmeleri yapılacak. Bu görüşmeler öncesi gelen veriler, şimdiden ücret pazarlıklarının çetin geçeceğini gösteriyor.

TL BAZINDA YERİNDE SAYDI DÖVİZ BAZINDA ARTTI

Cumhurbaşkanlığı Strateji Bütçe Başkanlığı (SBB), sanayi sektöründeki reel ücretleri hesaplıyor. SBB’ye göre TL bazında reel birim ücret endeksi bu yılın ilk yarısında 2024 yılı ile yaklaşık aynı seviyede kaldı. Endeks 2024’ün ilk çeyreğinde 176,8, ikinci çeyreğinde 181,1 iken bu yılın ilk çeyreğinde 188,8, ikinci çeyreğinde 172,0 olarak hesaplandı.

Buna karşılık reel ücret endeksi bu yılın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre dolar bazında yüzde 20, euro bazında ise yüzde 18 oranında daha yüksek düzeyde seyrediyor.

TÜSİAD da bir süredir Maliyet Bazlı Rekabet Gücü Endeksi (TÜSİAD – RGE) hesaplıyor. Türkiye ihracatında en yüksek paya sahip 10 imalat sanayi sektörünün üretim maliyetleri ile 15 rakip ülkenin üretim maliyetlerini karşılaştırıyor. Üretim maliyeti hesabında ara malı, enerji, iş gücü ve finansman maliyetleri dikkate alınıyor. Maliyet kalemlerinin hesaplanmasında ilgili ülkelerin üretici fiyat endeksleri, ortalama brüt ücret seviyesi, enerji fiyatı, özel sektör kredi faiz oranı ile döviz kuru verileri kullanılıyor.

Geçtiğimiz günlerde açıklanan TÜSİAD – RGE’nin 2026 2. Çeyrek sonuçlarına göre, endeks bir önceki çeyreğe göre yüzde 1,3 gerileyerek 86,1 oldu. Endeksin gerilemesi, Türk ihracatçılar açısından rekabet gücünün azalması anlamına geliyor.

TL DEĞER KAZANDI İŞGÜCÜ MALİYETİ ARTTI

TÜSİAD – RGE’deki tüm hesaplamalar, karşılaştırma kolaylığı için dolar üzerinden yapılıyor. TÜSİAD – RGE verilerine göre, 2015 – 2016 yıllarında rakip ülkelerin üzerinde seyreden Türkiye’deki işgücü maliyet endeksi 2017 yılından itibaren gerileyerek 2022 yılı 2. çeyreğinde en düşük seviyeye indi. Başka bir ifadeyle bu dönemde Türkiye’deki ihracatçı imalat sanayi sektörlerinin ortalama işgücü maliyeti rakip ülkelere göre düşük seviyelerde kalarak rekabet avantajı sağladılar.

Ancak, 2022 yılı 4. çeyrekten itibaren artmaya başlayan Türkiye’deki işgücü maliyetleri, rakip ülkelere göre o tarihten bu yana hızla yükseldi. 2022 2. çeyrekte 110 seviyesinde olan rakip ülkelerdeki işgücü maliyeti endeksi yaklaşık yüzde 22 oranında artarak 2026 2. çeyrekte 135 seviyelerine geldi. Buna karşılık aynı dönemde Türkiye’deki işgücü maliyet endeksi yaklaşık yüzde 180 oranında artarak 70 seviyelerinden 190’ın üzerine çıktı.

ÜCRET ÜZERİNDE BASKI OLUŞTURABİLİR

Söz konusu yıllar, Türkiye’de enflasyonun ve buna bağlı olarak hayat pahalılığının hızla arttığı döneme denk geliyor. Bu dönemde işçi ücretlerine yapılan artışlar, artan hayat pahalılığı karşısında hızla eriyip buhar oldu. Ücret geliri elde edenlerin alım gücü geriledi. Buna karşılık, işveren de maliyet artışları nedeniyle rekabet gücünü kaybettiğinden yakınmaya başladı. Gelinen noktada ne işçi ne de işveren mutlu oldu.

İşgücü maliyetlerinin rekabet gücünü olumsuz etkilemesi, aralık ayında yapılacak asgari ücret ile gelecek yıl yapılacak toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde işçi - işveren arasında zorlu pazarlıkları gündeme getirebilir. Ücret geliri ile geçinenlerin refah beklentisi bir süre daha ertelenebilir.