Tarihi 11 bin yıl önceye gidiyor. Sayburç köyü dünya basınında

Şanlıurfa'nın Sayburç köyünde bahçe duvarı taşlarının incelenmesiyle başlayan kazılarda 11 bin yıllık Neolitik yerleşim açığa çıkarıldı. Köy, dünya basınında da kendine yer buldu. Şanlıurfa'da köylülerin bahçe duvarı örmek için kullandığı taşların yaklaşık 11 bin yıllık Neolitik döneme ait insan tasvirli sütunlar olduğunun anlaşılması, tarihin en erken anlatı sahnelerinden birini gün ışığına çıkardı.

Toros Dağları'nın eteklerinde yer alan Sayburç köyünde 2020 yılında fark edilen T biçimli taşlar, Şanlıurfa Müzesi uzmanlarının incelemesinin ardından 2021 yılında resmi kazılara dönüştü. CNN televizyonunun haberine göre kazı çalışmalarında 2026 yılı itibarıyla konutlar ve ortak kullanım alanlarından oluşan yaklaşık 70 Neolitik yapı ortaya çıkarıldı. Yerleşimde ele geçen taş tekneler ve öğütme aletleri, tarım öncesi avcı toplayıcı toplulukların burada tahıl işlediğini ve muhtemelen bira ürettiğini gösteriyor.

TARİHİN EN ESKİ HİKAYE SAHNESİ TAŞ BANKTA CANLANIYOR Yerleşimdeki beş kamusal yapıdan birinde yer alan dairesel bir binanın içindeki 3,7 metrelik taş banka oyulmuş beş figür, araştırmacıların en çok dikkatini çeken buluntu oldu. Kabartmanın sol tarafında, yukarıdan bakılıyormuş gibi işlenen boynuzlarını çömelmiş haldeki bir adama yönelten boğa figürü yer alıyor. Altı parmaklı sol elini kaldıran bu figür, sağ elinde tanımlanamayan bir nesne tutuyor.

Sahnenin sağında ise yüksek kabartma tekniğiyle işlenmiş diğer erkek figürü öne çıkıyor. İri gözleri ve kalın dudaklarıyla odaya bakan bu figür, sağ ve sol yanında dişlerini gösteren iki dev leopar olmasına rağmen sakin duruşunu koruyor. İstanbul Üniversitesi arkeoloğu ve kazı başkanı Eylem Özdoğan'ın Antiquity dergisinde yayımlanan araştırmasına göre bu kompozisyon, bilinen en erken anlatı içerikli taş kabartma sahnesi olma özelliğini taşıyor.

Taş Tepeler projesi kapsamındaki Göbeklitepe ve Karahantepe gibi merkezlerde figürlerin bağımsız olarak betimlendiğini belirten Özdoğan, Sayburç'taki kabartmada figürlerin birbirleriyle bağlantılı bir hikayenin parçaları olduğunu kaydetti. Kabartmada leoparların arasındaki erkek figürünün erekte haldeki cinsel organını kavraması nedeniyle araştırmacılar sahneyi bereket, ergenliğe geçiş ritüeli veya insanın doğayla mücadelesi olarak yorumluyor. Ancak Özdoğan, figürlerin tam olarak hangi anlatıyı temsil ettiğinin kesin olarak bilinemeyeceğini ifade ediyor.

ÖLÜLER TABAN ALTINA GÖMÜLDÜ, AĞIZLARI MÜHÜRLENDİ Sayburç sakinlerinin ölümle kurduğu bağ da kazılarda açığa çıkan veriler arasında yer alıyor. Yerleşimde ölülerin sıklıkla yaşanılan evlerin tabanlarının altına gözenekli düzenlemelerle gömüldüğü belirlendi. Geçtiğimiz yıl ulaşılan küçük bir figürinde, bir ölünün ağzının dikilmiş ya da mühürlenmiş şekilde tasvir edildiği görüldü.

Bazı alanlarda hayvan kemikleriyle insan kemiklerinin bir arada bulunması ve bölgedeki yırtıcı kuş sembolleri, etlerin akbabalara yedirildiği gök defin sürecine işaret eden teorileri güçlendiriyor. Köyün merkezindeki özel bir yapıda, ana kayaya oyulmuş tabanında insan yüzü bulunan bir sütun gün yüzüne çıkarıldı. Bu sütunun karşısındaki duvarda geniş bir niş, çevresinde ise leopar ve domuz kabartmalı diğer dikmeler yer alıyor.

Yazının olmadığı bu dönemde anlatıların ortak hafızayı ve toplumsal kuralları aktarmada bağlayıcı bir rol üstlendiğini vurgulayan Özdoğan, Sayburç'un korunması amacıyla alanın açık hava müzesine dönüştürülmesi için çalışma yürütüldüğünü bildirdi.