İsrail seçimlerine hangi tartışmalar damga vuruyor, seçmen ne diyor?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Üç yıldır süren bölgesel savaşın ardından bu, İsrail'in er ya da geç geleceğini bildiği bir mücadele.

27 Ekim Salı günü yapılacak genel seçim, derin şekilde bölünmüş ve mücadeleye hazır bir ülkenin üzerinde gölge gibi duruyor.

Cuma günü yayımlanan anketler, iktidar koalisyonu ile ana muhalefet bloğunun neredeyse başa baş olduğunu ortaya koyarken, ilk kez oy kullanacak yarım milyon seçmenin sandığa gitmesi bekleniyor. Ayrıca yaklaşık 70 bin İsraillinin oy vermek için özellikle yurtdışından ülkeye döndüğü bildiriliyor.

Cumartesi gecesi muhalefet seçmenlerinden oluşan büyük kalabalıklar, hükümet değişikliği talebiyle Tel Aviv'in ana meydanında toplandı.

Yirmi bir yaşındaki Omri, "İyimseriz. Barış istiyorum, güvenlik istiyorum ve yolsuzluğun sona ermesini, dini fanatiklerin de siyasetten uzaklaştırılmasını istiyorum" dedi.

Bu seçim kampanyası, manşetlere çıkacak şekilde hazırlanmış yapay zeka videoları gibi yeni taktiklerin yanı sıra yeni bir yüz sayesinde de ivme kazandı.

Gadi Eisenkot, İsrail'in en uzun süre görev yapan başbakanı Binyamin Netanyahu'nun gösterişli, saldırgan ve medyayı iyi kullanan siyasi tarzına meydan okuması beklenen kişi profiline tam olarak uymuyor olabilir.

• Binyamin Netanyahu: 'Bay Güvenlik' İsrail'de yedinci kez başbakan olabilir mi?

• Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Saral istifa etti: 'İnandığım değerlerden geri adım anlamına gelmiyor'
• Brezilya'da Lula benzeri görülmemiş bir seçim zaferi elde etti
• İstanbul Barosu'nun yeni başkanı Ümit Kocasakal oldu
• Öğrenci hareketi Sırbistan'da Vucic iktidarını nasıl devirdi?

Haberin sonu

Siyasette görece yeni bir isim olan ve işçi kökenli Faslı bir aileden gelen Eisenkot, sakin tavırları ve ölçülü yaklaşımıyla tanınan eski bir Genelkurmay Başkanı. Bazıları tarafından "siyasetçi olmayan siyasetçi" olarak nitelendiriliyor.

Ancak Eisenkot ve merkezci Yashar Partisi, İsrail seçim yasaları gereği sonuncusu cuma günü yayımlanan anketlerde düzenli olarak Netanyahu ve Likud Partisi'nin önünde ilk sırada yer aldı.

İsrail siyasetinde belirleyici olan, herhangi bir partinin tek başına iktidarı kazanmasından ziyade koalisyon kurma becerisi.

Ancak sonuçların tahmin edilemeyecek kadar başa baş görünmesi nedeniyle Eisenkot'un yükselen profili, birçok İsrailli'nin ülkelerinin geleceği açısından varoluşsal önemde gördüğü yarışı daha da kızıştırdı.

Eisenkot'un geçen hafta Ramle kentindeki Etiyopya Yahudileri'ne yönelik bir toplum merkezinde, güvenlik görevlileri ve danışmanlardan oluşan kalabalığın arasından geçerek kameralardan uzaklaşmasını izledim.

Onu dinlemeye gelenlerden biri olan David, daha önce Eisenkot'la tanıştığını söyledi.

"İnsanlara tepeden bakan bir lider gibi değil, doğrudan gözlerimizin içine bakıyor... ve dinliyor. Son derece anlayışlı biri" dedi.

• İsrail seçimleri: Netanyahu'nun baş rakibi Gadi Eisenkot kimdir?

Eisenkot'un cazibesi çoğunlukla kişiliğine ve kamuoyundaki imajına bağlanıyor.

Gazze Savaşı sırasında oğlunu kaybetmiş, yumuşak ses tonuyla konuşan eski bir asker olan Eisenkot, kendisini İsrail'in varlıklı kentli elitlerinden değil, "taşradan" gelen biri olarak tanıttı.

Eisenkot'un Fas kökeni, bu ayın başlarında seçim kampanyasının gündemine taşındı. Netanyahu yanlısı bir konuşmacı, bir televizyon tartışmasında Eisenkot'tan söz ederken ırkçı bir hakaret kullanarak onu Faslı bir "maymun" olarak nitelendirdi.

Eisenkot, Ramle'deki toplum merkezinde toplanan kalabalığa, "Bu seçimler birçok meseleyle ilgili" dedi:

"Güvenlikle ilgili, ekonomiyle ilgili, eğitimle ilgili... Ama her şeyden önce İsrail Devleti'nin kimliğiyle ve nasıl bir İsrail görmek istediğimizle ilgili. Yahudi bir devlet, demokratik bir devlet, liberal, hoşgörülü ve eşitlikçi bir devlet."

Bunlar, Binyamin Netanyahu hükümetinin İsrail demokrasisi için tehdit oluşturduğunu savunan muhaliflerin duymaktan memnun olduğu sözler.

Muhalifler, Netanyahu'nun yargı sisteminin yetkilerini sınırlandırma girişimlerine ve ülkenin Yüksek Mahkemesi'nin kendisine karşı taraflı davranacağını öne sürerek 7 Ekim 2023 saldırılarına ilişkin resmi bir soruşturma komisyonu kurulmasını reddetmesine dikkat çekiyor.

Eisenkot da diğer muhalefet liderleriyle birlikte, resmi soruşturma vadederek seçmenleri Netanyahu'nun sağcı Likud Partisi'nden uzaklaştırmaya çalıştı.

Yakın tarihli bir araştırma, bu tür bir soruşturmanın İsrailli Yahudiler'in %70'inden fazlası tarafından desteklendiğini ortaya koyuyor.

Ayrıca Ultra Ortodoks Yahudilerin zorunlu askerlik hizmetine alınmasına ilişkin mahkeme kararlarını uygulama sözü verdi.

Bu da hem sağ seçmenler hem de muhalefet arasında destek gören bir başka politika.

Binyamin Netanyahu ise buna, İsrail'in güvenliğini merkeze alan ve temel sloganı "Teslim Olmak Yok" olan bir seçim kampanyasıyla karşılık verdi.

Netanyahu, rakiplerini defalarca güvenlik konusunda zayıf olmakla suçladı.

Rakiplerini defalarca güvenlik konusunda zayıf olmakla itham etti; bazı sağcı seçmenlerin, Yahudi muhalefet partilerinin çoğunluğu sağlamak adına İsrail'deki Arap partileriyle ittifak kurabileceğine dair korkularını körükledi ve bunun ulusal güvenliği tehlikeye atabileceğini öne sürdü.

İsrail nüfusunun yaklaşık beşte biri Araplardan oluşuyor. Bunların birçoğu kendilerini İsrail vatandaşı Filistinliler olarak tanımlıyor.

Hamas öncülüğünde yaklaşık 1.200 kişinin öldürüldüğü ve 251 kişinin rehin alındığı 7 Ekim saldırılarından bu yana yapılan ilk seçimler.

Bu saldırı, İsrail tarihindeki en büyük güvenlik zafiyetiydi. Ancak aradan üç yıl geçmiş olmasına rağmen başbakan, İsrail'i güvende tutabilecek tek kişi olduğu mesajıyla yeniden seçilmeye çalışıyor.

Kudüs'teki Mahane Yehuda pazarında bulunan bodrum kattaki bir kafede Netanyahu'nun sadık destekçilerinden biri olan Şlomi Başer bana, "Ordu onu zamanında uyandırmış olsaydı bu yaşanmazdı. Elbette belli ölçüde sorumluluğu var ama 7 Ekim'den sonra tüm Ortadoğu'yu değiştirdi" dedi.

Netanyahu, 7 Ekim saldırılarının ardından geçen yıllarda Gazze, Lübnan ve İran'la yaşanan çatışmaların, İsrail'e yönelik varoluşsal tehditleri azalttığı mesajını kampanyasının merkezine yerleştirdi.

Şlomi, "Bunu tamamlayabilmesi için yeniden seçilmesi gerekiyor. Bana göre o dünyanın en iyi liderlerinden biri. Dünyanın büyük bölümü onu seviyor ve ona saygı duyuyor; çünkü güçlü bir lider ve fikirleri doğru" dedi.

Başbakan geleneksel olarak sağ seçmenlerden oluşan bir tabandan destek alıyordu ancak bu seçimde desteğin bir miktar erimesi bekleniyor.

Bazı seçmenlerin Eisenkot'un partisi gibi muhalefet partilerine yöneldiği düşünülüyor. Konuştuğumuz bazı sadık Likud seçmenleri de dahil olmak üzere 7 Ekim saldırılarının kendilerini daha sağdaki partilere yaklaştırdığını söyleyenler de var.

Gazze sınırındaki, Netanyahu'nun güçlü destek gördüğü Sderot kentinde bölgesel sivil savunma biriminin başında bulunan Yedek Yarbay Eyal Hajbi, saldırılarda çok sayıda yakınını ve çalışma arkadaşını kaybetmiş.

Onların anısına her gün ofisinde mum yakan Hajbi, 27 Ekim Salı günü oyunu kullanırken de onları düşüneceğini söyledi.

Kuzey Gazze'deki yıkıntılara bakan bir tepede duran Hajbi, İsrail ordusunun Beyt Lahiya ve Beyt Hanun mahallelerini tamamen yerle bir ettiği bölgeyi işaret etti.

"Bana kalırsa, 7 Ekim'den sonra oraları tamamen yok etmeliydik. Gazze'ye bakışım değişti. Eskiden böyle konuşmazdım."

Kendisi ve ailesinin her zaman Likud'a oy verdiğini ancak bu seçimde oyunu Itamar Ben Gvir'in aşırı sağcı Yahudi Gücü Partisi'ne vereceğini söyledi.

"Ailem hiç olmadığı kadar radikalleşti... Eskiden üzerinde düşünüp tartışırdık; bugün ise ikinci kez düşünmeden gidip oyumuzu veriyoruz" dedi.

Anketler, İsrailliler'in %10'undan daha azının kararsız olduğunu ve bunların çok azının iktidar partileri ile muhalefet arasında tercih değiştirmeyi düşündüğünü gösteriyor.

Netanyahu koalisyonunda Ulusal Güvenlik Bakanı olan Ben Gvir, dikkat çeken sosyal medya kampanyalarıyla genç seçmenlere ulaşmaya çalışıyor.

İsrail'in önde gelen gazetelerinden Yedioth Ahronoth için yapılan ve 9 Ekim'de yayımlanan bir anket, ilk kez oy kullanacak seçmenlerin %16'sından fazlasının onunki gibi aşırı sağ partileri tercih edeceğini ortaya koydu.

• İsrail'de ilk kez oy kullanacak gençler neden aşırı sağa yöneliyor?

Sderot'ta, yakındaki bir Yahudi dini okulunda eğitim gören 18 yaşındaki bir grup genç, 7 Ekim saldırılarının siyasi görüşlerini ebeveynlerinden çok daha fazla etkilediğini söyledi.

Dört gencin tamamı, Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in liderliğindeki bir başka aşırı sağ parti olan Dini Siyonizm'e oy vermeyi planlıyordu.

Gençlerden Aviad Elmahach, "Bugün genç kuşağın tamamı barışçıl yolların işe yaramayacağını anlıyor" dedi ve ekledi:

"Yerleşmiş düşünce kalıplarına sahip daha ileri yaştakiler değişmekte daha çok zorlanıyor. Ama gençler güçlü olmamız ve demir yumrukla hareket etmemiz gerektiğini anlıyor; kazanmanın tek yolu bu."

Elmahach'a göre 7 Ekim'ten çıkan sonuç, İsrail'in Filistinlilerle ilişkilerinde mümkün olduğunca sert davranması gerektiğiydi. Birleşmiş Milletler'in güvenilir kabul ettiği, Hamas yönetimindeki Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre o tarihten bu yana İsrail'in Gazze'deki operasyonlarında 74 binden fazla kişi hayatını kaybetti.

"Gençler, siyasetin kalıplaşmış düşüncelerine henüz hapsolmamış yeni bir bakış açısına sahip ve neden Smotrich'e oy verdiğimizi çok iyi anlıyor. Bu, toprağa güçlü şekilde sahip çıkmak ve barış adına [Filistinlilere] hiçbir taviz vermemek anlamına geliyor."

Gazze sınırı boyunca biraz daha güneyde, Hamas saldırıları sırasında silahlı kişilerce istila edilen kibbutzlar (kolektif yerleşim yerleri) bulunuyor. Bu bölgeler, yıllarca İsrail solunun kaleleri olarak bilindi.

Bunlardan biri olan Nir Oz'da, o gün 47 kişi öldürülmüş, 76 kişi ise rehin alınmıştı.

Aradan üç yıl geçti; bölge sakinleri geri dönmeye başladı. 26 yaşındaki Gal Pauker, Gazze sınırı yakınındaki küçük bağının kenarında, cuma günleri hizmet veren bir şarap kafesi açmış.

Mekanda, çölün kavurucu güneşinden korunmak için bej renkli kanvas örtülerin altına yerleştirilmiş birkaç ahşap masa bulunuyor. Pauker'in dedesi Gideon, 7 Ekim saldırıları sırasında hayatını kaybetmişti.

Gal'e ve annesi Galia'ya, yaşanan saldırıların siyasi görüşlerini değiştirip değiştirmediğini sordum.

Galia, "Bir değişime ihtiyacımız var. Bu hükümetle artık yaşayamayız... Ve güvenlikten söz etmiyorum; öncelikle insanlıktan söz ediyorum" dedi.

Geçmişte merkez partilere oy verdiğini söyleyen Galia, bu kez oyunu Eisenkot'a vermeye karar verdiğini belirterek, "O sıradan bir insan ve umarım söylediklerinin arkasında durmaya devam eder" dedi.

Oğlu Gal ise Eisenkot ile eski bir başka general olan Yair Golan'ın liderliğindeki sol eğilimli Demokratlar Partisi arasında kararsız kaldığını söyledi.

"Saf değilim. Genç kuşaklardan gelen daha militan seslerin çok olduğunu biliyorum" dedi ve ekledi:

"Güvenlik açısından Eisenkot'un Golan'dan daha iyi olup olmayacağını bilmiyorum ama bence daha büyük sorunlarımız var: Ekonomi, toplumsal sorunlar, eğitim, sağlık. 7 Ekim'de yeni komşular edinmedik; bu büyük bir olaydı ama kendimize bakışımızı değiştirmedi."

Güvenliğe yönelik tehditler ile demokrasiye yönelik tehditler arasındaki gerilim, İsrailli seçmenlerin uzun süredir karşı karşıya kaldığı siyasi fay hatlarından biri.

Bu ayrım, 7 Ekim saldırıları ve İsrail tarihinin en sağcı hükümetinin dört yıllık iktidarıyla daha da derinleşti.

Hükümet ile muhalefet arasındaki fark büyük mü?

Ancak uluslararası toplumun en çok önem verdiği bazı konularda hükümet ile muhalefet arasındaki farklılıklar göründüğü kadar büyük değil.

Gadi Eisenkot, Gazze'de Hamas yönetimine 18 ay içinde son verme sözü verdi. Bunun ya ABD öncülüğünde bir barış planıyla ya da "askeri ve operasyonel kabiliyetler" yoluyla gerçekleştirilebileceğini söyledi.

Başlıca muhalefet liderlerinin tamamı, mevcut hükümet döneminde büyük ölçüde genişleyen ve uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul edilen işgal altındaki Batı Şeria'daki bir tür İsrail yerleşim faaliyetini desteklediklerini dile getirdi.

Hiçbiri, Netanyahu'nun engelleyeceğine söz verdiği tam teşekküllü bir Filistin devletini açıkça desteklemedi.

Eisenkot ise nihai güvenlik kontrolünün İsrail'de olduğu koşullarda "özerklik ya da eksik egemenliğe sahip bir devlet" için gerekli şartların oluşturulmasından söz etti.

Salı günkü oylama, ne hükümetin ne de muhalefetin Arap partilerinin desteği olmadan çoğunluğu sağlayamaması nedeniyle çıkmaza girebilir.

Anketler, Arap partilerinin belirleyici konuma gelebilecek sayıda sandalye kazanabileceğine işaret ediyor.

İsrail'deki Yahudi muhalefet partilerinden biri dışında tümü, şu ana kadar iki Arap parti bloğundan herhangi biriyle çalışmayı reddetti.

Netanyahu İran'dan gelebilecek yeni tehditlere ilişkin uyarılarının dozunu artırırken, muhalefet seçim sürecinde olası aksaklıklara dikkat çekiyor.

İsrailli hak savunucuları ise işgal altındaki Batı Şeria'da yerleşimciler kaynaklı şiddetin yeniden artabileceği uyarısında bulunuyor.

Ülke içindeki siyasi istikrarsızlık, İsraillileri hem demokrasilerinin yeni bir sınavıyla hem de yeni güvenlik tehditleriyle karşı karşıya bırakabilir.

Haberin sonu

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.