Hem iktidarı hem muhalefeti yıktılar: Sırbistan’da öğrencilerin tarihi zaferi

Sırbistan’da pazar günü yapılan erken seçim, ülke tarihinde benzeri görülmemiş bir siyasi değişimle sonuçlandı. Eski cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’in 2012’den bu yana iktidarda olan Sırp İlerleme Partisi (SNS) karşısında yarışan sivil Öğrenci Listesi hareketi çoğunluğu kazandı. Sırbistan Seçim Komisyonu’na göre Öğrenci Listesi oyların yüzde 52.7’sini SNS ise yüzde 39.2’sini aldı. Bu sonuçla öğrenciler hareketi, 250 sandalyeli parlamentoda 139 sandalye kazanarak tek başına iktidar olabilecek sayıyı yakaladı, SNS ise 97 sandalyede kaldı. Kalan sandalyeler azınlık partilerine gitti.

MUHALEFETİ DE YIKTILAR

Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunda 16 kişinin ölümüne yol açan sundurma çöküşünün ardından başlayan protestolarla ortaya çıkan hareket, geçen yıl seçimlere girecek bir liste oluşturma kararı almıştı. Öğrenci hareketi olmasına rağmen 250 adayın içinde öğrencilere yer verilmedi. Akademisyenlerden sporculara, çiftçilerden sanatçılara uzanan farklı kesimlerden adaylar, yolsuzlukla mücadele, kamu kurumlarının siyasi etkiden arındırılması, kamu yayıncısının bağımsızlığının sağlanması ve eğitim sisteminin iyileştirilmesi gibi vaatlerle seçime girdi. Tamamen sivil örgütlenmeye dayalı hareketin seçimler sonucu Vucic iktidarını devirmesi kadar geleneksel muhalefeti de meclis dışına itmesi tarihi bir gelişme olarak nitelendiriliyor. Ancak belirgin bir liderinin, yerleşik bir parti örgütünün ve merkezi karar alma mekanizmasının bulunmaması, seçim zaferinin nasıl bir yönetim modeline dönüşeceği sorusunu gündeme getiriyor. Başbakanlık görevini kimin üstleneceği ve vaatlerin nasıl uygulanacağı henüz netleşmiş değil. Bundan sonraki süreçte hareketi nelerin beklediğini Sırbistan’ın tanınmış siyasi yorumcularından ve Belgrad Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde akademisyen Stefan Surlic, Hürriyet’e değerlendirdi.

ÖNÜNDE ZORLUKLAR VAR

Hareketin “sorumluluğu çok sayıda katılımcı arasında dağıtması, tek bir lidere baskı yapılarak hareketi etkisizleştirmeyi engellemesi” gibi yöntemlerine dikkati çeken Surlic, seçim zaferinde etkili olan bu çeşitliliğin ülke yönetiminde karar alma süreçlerini zorlaştırma ihtimalini vurguluyor. Surlic, bu aşamada hareketin örgütsel yapısının da resmileşmesi gerekeceğini belirterek, bunun geleneksel bir partiden farklı olarak seçilmişleri denetlemeye devam edecek bağımsız sivil hareketin varlığını sürdürdüğü bir yapı olabileceği görüşünde. Surlic’in dikkati çektiği bir diğer konu ise eski iktidarla bağlantılı siyasi, ekonomik ve medya ağlarının atamalar, idari süreçler ve yerel yönetimler üzerinden yeni hükümetin reformlarını geciktirebileceği veya engelleyebileceği. Yerel yönetimlerin de direnç noktalarına dönüşebileceğini belirten Surlic, şeffaf kamu ihaleleri, sözleşmelere erişim, bağımsız denetimler, açık atama kriterleri ile iktidarın denetlenebilir hale getirilmesinin bu bağlamda kalıcı çözüm için gerekli olduğu kanaatinde.

DIŞ POLİTİKADA DÖNÜŞÜM ZOR

Surlic, yeni hükümetin Sırbistan’ın dış politikasında radikal değişikliklere gitmeyeceği düşüncesinde. Surlic’e göre dış politikadaki en önemli alanlardan olan Avrupa Birliği ile üyelik sürecinde ilerlemenin ülkedeki reformların yanı sıra Belgrad yönetiminin Rusya ile ilişkilerinin yaratacağı gerilim ve Kosova ile normalleşmeye bağlı olacak. Hareketin Rus yaptırımlarına katılmaya açıkça karşı olduğunu hatırlatan Surlic bu konuda kısa vadede köklü bir değişiklik beklenmemesi gerektiği görüşünde. Bosna Hersek’in Sırp Entitesi’nin ayrılıkçılığını desteklemek yerine bölgesel işbirliği ve istikrarın teşviki yönünde adımlar beklediğini kaydeden Surlic, öğrencilerin Sırbistan’ın Kosova’daki egemenlik iddiasını kamuoyu önünde teyit ettiğini hatırlatarak bu bağlamda da bir değişim öngörülmediğini kaydetti.

SOKAKTAN SANDIĞA ÖFKEDEN OYA

TREN istasyonu kazası ile başlayan protesto hareketi zamanla üniversite kampüslerinin dışına çıkarak çiftçiler, sanatçılar, yargı mensupları ve toplumun farklı kesimlerinden destek gördü. Öğrenciler, geleneksel parti yapılarından farklı olarak meclisler ve genel toplantılar üzerinden yatay bir örgütlenme kurdu. Seçim öncesinde ise Vucic’in güçlü olduğu kırsal bölgelerde kapı kapı dolaşarak seçmenlerle temas kurdu, sokaktaki toplumsal desteği sandığa taşımayı hedefledi.

Stefan Surlic de hareketin başarısını, Vucic yönetimine duyulan tepkiyle öğrenci hareketinin demokratik alternatif sunabileceğine yönelik güveninin ortaklığına bağlıyor. “Vatandaşlar ekonomi politikası, ulusal kimlik veya dış politika konularında farklı görüşlere sahip olabilirken savcıların usulsüzlükleri soruşturması ve kamu istihdamının liyakate dayanması gerektiği konusunda uzlaşabilir” diyen Surlic, öğrencilerin en büyük başarısının “bu ortak beklentileri siyasi sonuç doğurabilecek taleplere dönüştürmek” olduğunu kaydetti.