Emekli aylığında formül: “Herkese aynı değil, herkese adil zam”

Yeni yılda emekliler için yapılacak yeni düzenlemenin adaletli ve sürdürülebilir olması için üç temel yaklaşım öne çıkıyor:

1. Her emekliye ortak koruma artışı:

Enflasyon karşısında bütün emeklilerin satın alma gücünü koruyacak ortak bir artış mekanizması oluşturulması üzerinde çalışılıyor. Böylece hiçbir emekli yalnızca belirli bir yaş veya prim kategorisinde bulunduğu için genel gelir korumasından mahrum kalmayacak.

2. Düşük aylıklılara hedefli sosyal destek:

En düşük aylık alanlar ve ekonomik açıdan kırılgan emekliler, prim karşılığı aylık sisteminden ayrı bir sosyal destek mekanizmasıyla güçlendirilebilir. Destek, yalnızca aylığın nominal düzeyine değil, mümkün olduğu ölçüde gerçek geçim koşullarına ve ihtiyaç durumuna göre tasarlanabilir.

3. Prim karşılığında kazanılan aylık hakkının korunması:

Daha fazla prim ödeyen, yüksek prime esas kazanç üzerinden çalışan ve uzun süre sigortalı olan vatandaşların emeklilikteki kazanımları korunacak. Sosyal destek amacıyla yapılan tamamlamalar, prim ödemesinin aylık üzerindeki karşılığını ortadan kaldırmayacak.

Yaş kriteri ise bu üçlü yapının içinde, özellikle sosyal destek ihtiyacını belirleyen tamamlayıcı bir unsur olarak kullanılacak.

MALİ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE SOSYAL ADALET

Emekli aylıklarında adalet arayışı, bütçe gerçeklerinden bağımsız yürütülemez. Emekli sayısı, yaşam süresi, çalışan-emekli dengesi ve sosyal güvenlik sisteminin finansmanı, yapılacak düzenlemenin uzun vadeli etkilerini belirliyor.

Ancak mali sürdürülebilirlik de tek başına yeterli bir gerekçe değildir. Kamu kaynaklarının hangi kesimlere, hangi kriterlerle ve ne ölçüde aktarıldığı açık biçimde ortaya konulmalıdır.

Bu noktada düzenlemenin hazırlanması sırasında farklı emekli gruplarına uygulanacak artışların sonuçlarını gösteren aktüeryal ve dağılımsal analizlerin yayımlanması önem taşıyor.

Örneğin;

- 7 bin, 8 bin, 9 bin ve üzeri prim gününe sahip emekliler hangi artışı alacak?

- Aynı prim gününde farklı prime esas kazançla emekli olanlar nasıl etkilenecek?

- En düşük aylığın biraz üzerinde ve orta düzey aylık alanlar yeni düzenlemeden nasıl yararlanacak?

- İleri yaştaki emeklilere sosyal destek hangi mekanizmayla sağlanacak?

- Yeni sistem, emekliler arasında zamanla oluşacak aylık farklarını nasıl etkileyecek?

Bu soruların yanıtı, düzenlemenin adalet ve hakkaniyet iddiasını ölçmek açısından kritik önem taşıyor.

EMEKLİYE DESTEK, PRİMİN KARŞILIĞI VE HAKKÂNİYET

AK Parti’nin emekli aylıklarına yönelik hazırladığı düzenlemede temel hedef, yalnızca aylıkları artırmak değil, emeklilik sistemine duyulan güveni güçlendirmek olacak.

Yaşlı emekliye sosyal destek verilmesi, düşük aylıkların yükseltilmesi ve bütçe disiplininin korunması mümkün. Ancak bu hedeflere ulaşılırken daha fazla prim ödeyen, çalışma hayatında daha yüksek katkı sunan ve emeklilik hakkını uzun yıllar boyunca finanse eden vatandaşların kazanımları zayıflatılmamalıdır.

Adil emeklilik sistemi; ihtiyacı olanı koruyan, prim karşılığında kazanılmış hakkı gözeten, benzer durumda olanlara benzer muamele yapan ve farklılıkları objektif gerekçelerle açıklayan sistemdir.

Yeni düzenlemenin başarısı, kimin daha fazla zam aldığı kadar, kimin neden daha fazla veya daha az aldığı sorusuna verilecek açık ve ikna edici cevapla ölçülecek.

Emeklilik bir lütuf değil, çalışma hayatı boyunca ödenen primlerle kazanılmış bir haktır. Sosyal devletin görevi bu hakkı korumak, gelir adaletsizliklerini gidermek ve emeklilerin insanca yaşam koşullarını güvence altına almaktır.

Adaletli yarınlar için beklenti budur.