Modern savaş teknolojileri hızla gelişirken orduların silah geliştirme ve satın alma süreçleri aynı hızda ilerleyemiyor. Milyarlarca dolarlık projelerin tamamlanması yıllar sürerken, bu süreçte yeni teknolojiler ortaya çıkıyor ve mevcut silah sistemleri güncelliğini kaybedebiliyor.
ABD Savunma Bakanlığı Pentagon'un 2,4 trilyon doları aşan savunma programları da bu sorunu gözler önüne seriyor.
Ukrayna savaşı, askeri teknolojilerin ne kadar kısa sürede değişebildiğini gösterdi. Savaşın ilk dönemlerinde kullanılan bazı insansız hava araçları, gelişmiş hava savunma sistemleri ve elektronik harp teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla sahadaki etkinliğini kaybetti. Daha küçük ve düşük maliyetli FPV dronlarının kullanımı da savaş alanındaki ihtiyaçları değiştirdi.
Bu gelişmeler, geleneksel askeri tedarik yöntemlerinin yeniden değerlendirilmesini gündeme getirdi. Devletler, birkaç yıl içinde eskiyebilecek silah sistemlerine milyarlarca dolar harcamak istemiyor, ancak yeni teknolojileri geliştirip askeri envantere katmak da uzun yıllar alıyor.
12 yılda tamamlanan silah projeleri daha kullanılmadan eskiyebiliyor
Pentagon, en pahalı savunma programlarının geliştirilmesi ve satın alınması için 2,4 trilyon dolardan fazla kaynak ayırmış durumda.
ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi'nin (GAO) analizine göre, bu programlarda ilk geliştirme aşamasından askeri kullanıma hazır ekipmanın teslimine kadar geçen süre ortalama 12 yılı aşıyor.
Uçak, savaş gemisi ve füze sistemleri gibi karmaşık silahların geliştirilmesinin uzun sürmesi yeni bir durum değil. Saldırı ve savunma teknolojilerinin hızla değiştiği günümüzde 12 yıl, bir silah sisteminin teknolojik açıdan güncelliğini kaybetmesi için yeterli bir süre.
Ukrayna'nın eski Başbakanı ve savunma teknolojisi şirketi UFORCE'nin kurucu ortağı Oleksiy Honcharuk da bu soruna dikkat çekiyor.
Honcharuk, Newsweek'e yaptığı açıklamada, Ukrayna savaşında asıl önemli unsurun belirli bir silah sistemi olmadığını söyledi. Bir silahın üç ila altı ay içinde eskiyebildiğini belirten Honcharuk, savaş alanındaki gelişmelere hızlı uyum sağlamanın ve yeni teknolojileri rakiplerden önce geliştirebilmenin önemini vurguladı.
Eski silahlar yeni teknolojilerle kullanılmaya devam ediyor
Batılı ülkeler, Ukrayna savaşından çıkardıkları derslerle askeri tedarik süreçlerindeki bürokratik engelleri azaltmaya çalışıyor. Silahları daha hızlı satın almak tek başına yeterli değil. Asıl mesele, yatırım yapılan teknolojilerin kullanıma girdikten sonra da etkili kalmasını sağlamak.
ABD'nin askeri envanterinde bu konuda çeşitli örnekler bulunuyor.
1960'larda tasarlanan F-15 savaş uçağı, 1972'de ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Radar, aviyonik ve silah sistemlerinde yapılan güncellemeler sayesinde uçak kullanılmaya devam ediyor.
1955'te hizmete giren B-52 bombardıman uçağı da modernizasyon çalışmalarından geçiriliyor. Programın amacı, uçağın 2050 sonrasında da görev yapabilmesini sağlamak.
Bu örnekler, bir silah sisteminin kullanım süresini uzatmak için tamamen yeni bir platform geliştirmek yerine mevcut sistemin bazı parçalarını yenileme seçeneğinin de bulunduğunu gösteriyor.
Hollandalı askeri yazılım şirketi Intelic'in CEO'su Maurits Korthals Altes'e göre burada önemli olan, mevcut donanımı korumaktan çok yeni teknolojileri sisteme hızlı biçimde entegre edebilmek.
Altes, orduların tüm yazılım ve komuta altyapısını değiştirmeden insansız hava araçlarını veya taşıdıkları ekipmanları yenileyebilmesi gerektiğini belirtiyor.
Eski silahları modernize etmenin de sınırları var
Mevcut silah sistemlerine yeni teknolojiler eklemek her zaman kolay değil. Farklı üreticilerin geliştirdiği silahların, sensörlerin ve yazılımların birbiriyle uyumlu çalışması gerekiyor. Bu ekipmanların entegrasyonu da zaman ve maliyet gerektiriyor.
ABD Deniz Piyadeleri'nin eski bakım komutanı Foster Ferguson'a göre, yeni bir sensör veya donanımın eski bir uçağa eklenmesi her zaman mümkün olmayabiliyor. Ağırlık, güç kaynağı, soğutma kapasitesi ve gövdenin mevcut durumu gibi unsurlar modernizasyonun sınırlarını belirliyor.
Ferguson ayrıca silah sistemlerinin bakım ve onarım haklarının da en baştan netleştirilmesi gerektiğini vurguluyor. Ona göre ordular, satın aldıkları ekipman üzerinde değişiklik yapma ve farklı üreticilerin parçalarını kullanma hakkına sahip olmalı.
ABD ordusu üreticilere bağımlılığı azaltmak istiyor
ABD Hava Kuvvetleri, farklı üreticilerin geliştirdiği teknolojilerin birlikte kullanılabilmesini sağlamak için yeni bir yaklaşım üzerinde çalışıyor.
İşbirlikçi Muharebe Uçağı programı kapsamında yaklaşık 1.000 otonom insansız hava aracının envantere alınması hedefleniyor. Programda, farklı üreticilerin geliştirdiği yazılımların çeşitli uçaklarda kullanılmasına olanak tanıyan, hükümet kontrolündeki bir yazılım mimarisi tercih ediliyor.
Pentagon, bu yaklaşımı uzun süredir destekliyor. ABD Kongresi, 2016 yılında büyük savunma programlarının mümkün olduğunca Modüler Açık Sistemler Yaklaşımı'nı (MOSA) izlemesini kararlaştırdı. Bu sistem, farklı üreticilerin geliştirdiği parçaların tüm platformu yeniden tasarlamaya gerek kalmadan bir araya getirilebilmesini amaçlıyor olsa da uygulamada önemli eksiklikler bulunuyor.
GAO'nun Ocak 2025'te yayımladığı incelemeye göre, değerlendirilen 20 askeri tedarik programının 14'ünde belirli ölçüde modüler sistem kullanılıyordu. Buna rağmen programların hiçbiri bu sistemlerin maliyet ve faydalarını resmi olarak değerlendirmemişti.
Yeterli planlama yapılmadığında, birbiriyle uyumlu olduğu düşünülen ekipmanlar beklenen şekilde çalışmayabiliyor. Bu da orduların yüksek maliyetlerle karşı karşıya kalmasına yol açabiliyor.
GAO'nun hesaplamaları, taktik uçakların beş yıllık bakım maliyetlerinde yalnızca yüzde 1'lik bir düşüşün bile yüz milyonlarca dolarlık tasarruf sağlayabileceğini ortaya koyuyor.
Geleceğin orduları silah yerine yeni yeteneklere yatırım yapacak
Intelic CEO'su Maurits Korthals Altes'e göre geleneksel askeri tedarik anlayışının değişmesi gerekiyor. Orduların yalnızca belirli bir üreticinin geliştirdiği platformu satın alması yerine, farklı teknolojilerin birlikte çalışabildiği sistemlere yönelmesi önem taşıyor.
Bu yaklaşım, açık mimarilerin ve standartlaştırılmış bağlantı sistemlerinin kullanılmasını gerektiriyor. Böylece farklı üreticiler, mevcut altyapıya uyumlu teknolojiler geliştirebiliyor.
Eski bir silahı modernize etmek her zaman yeni bir sistem satın almaktan daha ucuz olmayabilir. Ancak bir silahın belirli bir görevde güncelliğini kaybetmesi, tamamen işlevsiz hale geldiği anlamına gelmiyor.
Geleceğin savaşlarında yeni silahlar ve teknolojiler kullanılmaya devam edecek. Orduların karşı karşıya olduğu temel sorunlardan biri, mevcut sistemleri değişen savaş koşullarına uyarlamanın maliyetini ve süresini azaltmak olacak.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın.