Kaynak, Tunahan Turhan/ SOPA Images/ LightRocket/ Getty Images
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarına rağmen tahliye edilmeyen ve milletvekilliği düşürülen Can Atalay hakkında hak ihlâli kararı verdi.
AİHM, Can Atalay'ın derhal serbest bırakılmasına, milletvekilliği görevine döndürülmesine ve Türkiye'nin Atalay'a 32 bin 500 euro manevi tazminat ödemesine hükmetti.
Mahkeme, Atalay'ın 2023'te milletvekili seçildikten sonra, serbest bırakılmasına yol açabilecek bir inceleme mekanizması olmaksızın tutuklu kalmaya devam etmesinin ve bunun sonucunda milletvekili olarak görevine başlayamamasının hukuka uygun olmadığı sonucuna vardı.
Mahkeme ayrıca bu durumu, "Atalay'ın seçilme ve Meclis'te görev yapma hakkına, halk iradesinin özgürce ifade edilmesine yönelik haksız bir müdahale" olarak nitelendirdi.
Kararın ardından TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'a seslenen Türkiye İşçi Partisi (TİP) Genel Başkanı Erkan Baş, "Can Atalay'ın derhal TBMM Kütüğü'ne kaydı yapılmalı, tahliye edilmeli ve yemin edip görevini yapması sağlanmalıdır" dedi.
Avukat ve insan hakları savunucusu Can Atalay, Gezi Parkı eylemleriyle ilgili dava kapsamında, 25 Nisan 2022'de "Türkiye Cumhuriyeti'ni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçuna yardım" suçundan 18 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.
AYM'nin yeniden yargılama ve tahliye kararları uygulamaya konmamış, ayrıca Atalay'ın milletvekilliği düşürülmüştü.
- Milletvekili seçilen Can Atalay neden tahliye edilmiyor?
AİHM kararının detayları
AİHM ise bugün açıkladığı kararında, Atalay'ın tutukluluğu ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) dört kez ihlâl edildiği sonucuna vardı.
- Diyarbakır'da HEVBENDİ soruşturması: 12 Kürt siyasetçi gözaltına alındı
- Yeni Parti'den ikinci fon dosyası: Özlale'nin iddiaları ve POLSAN hakkında bilinenler
- Özlale'den fon iddiaları, AKP'li Karaaslan'dan 'itibar suikastı' yanıtı
- Menzil Cemaati'nde neler oluyor, Uşak ve Manisa'daki protestoların arkasında ne var?
Haberin sonu
Bunlar AİHS'in;
- Özgürlük ve güvenlik hakkına yönelik 5. maddesinin 1. fıkrası
- Tutukluluğun yargısal denetimine yönelik 5. maddesinin 4. fıkrası
- Serbest seçim hakkına yönelik ek 1 No'lu protokolunun 3. maddesi
- Hak kısıtlamalarının amaç dışı kullanılmasına yönelik 18. maddesi
Türkiye adına AİHM'de görev yapan yargıç Saadet Yüksel, Can Atalay kararındaki dört ihlâl maddesinden üçüne ve derhal tahliye tedbirine karşı oy kullandı.
Saadet Yüksel AİHM'in sadece, AYM kararlarının uygulanmaması nedeniyle tutukluluğun etkili yargısal denetiminden yoksun bırakıldığı (Madde 5/4) yönündeki karara katıldı.
Yüksel diğer üç başlıktaki ihlal kararlarına muhalefet etti, yasama dokunulmazlığı istisnasına ilişkin Anayasa'nın 14. ve 83. maddelerinin yeterince öngörülebilir olduğunu savundu.
Yüksel ayrıca iki yüksek mahkeme (AYM ve Yargıtay) arasındaki yorum uyuşmazlığının, tutukluluğun arkasında siyasi bir amaç bulunduğunu kanıtlamaya yetmeyeceğini belirtti.
Yüksel, Atalay'ın derhal serbest bırakılması ve milletvekilliği görevine döndürülmesine ilişkin tedbir kararına da karşı oy kullandı
Kaynak, Adem Altan/ Getty Images
Hukuki süreçte neler yaşandı?
Avukat Can Atalay, Gezi Parkı eylemleriyle ilgili dava kapsamında, 2019'da İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nde yargılanmaya başladı.
Atalay, 25 Nisan 2022'de "Türkiye Cumhuriyeti'ni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçuna yardım" suçundan 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Karar ardından tutuklanarak Silivri'deki Marmara Cezaevi'ne gönderildi.
Atalay 14 Mayıs 2023'te yapılan seçimlerinde TİP'ten aday oldu ve Hatay'da milletvekili seçildi. Ancak tahliye edilmedi.
Atalay bu durumu hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle AYM'ye taşıdı.
AYM Genel Kurulu, Atalay'ın bireysel başvurusunu 25 Ekim 2023'te görüştü ve oy çokluğuyla onun "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı" ile "kişi hürriyeti ve güvenliği" haklarının ihlâl edildiğine hükmetti.
AYM, yeniden yargılama ve tahliye için kararını 26 Ekim 2023'te İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'ne gönderdi.
Mahkeme, 30 Ekim'de dosyada karar verme yetkisinin Yargıtay'da olduğunu belirterek dosyayı Yargıtay 3. Ceza Dairesi'ne gönderdi.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi ise 8 Kasım'da yaptığı açıklamayla Atalay'ın mahkumiyet kararını onayan bir önceki kararın doğru olduğunu belirterek AYM'nin ihlâl kararını reddetti.
Daire, Can Atalay hakkındaki AYM'nin verdiği ihlâl kararına uyulmamasına, Atalay'ın milletvekilliğinin düşürülmesine yönelik işlemlere başlanması için karar örneğinin TBMM'ye gönderilmesine ve ihlal kararı veren AYM üyeleri hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunmasına karar verdi.
Atalay'ın avukatları, Yargıtay'ın AYM'yi hedef alan açıklaması sonrası, 3. Ceza Dairesi'nin kararına itiraz ettiklerini duyurdu.
Avukatlar ayrıca Atalay adına AYM'ye yeniden bireysel başvuruda bulundu.
AYM 13 Aralık'ta itirazı değerlendirdi ve dosyayı Genel Kurul'a sevketti.
21 Aralık'ta dosyayı inceleyen Genel Kurul ise Atalay'ın "seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı" ile "kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının" ihlâl edildiğine karar verdi.
Böylece AYM, ikinci kez ihlâl kararı vermiş oldu.
AYM'nin kararlarına rağmen serbest bırakılmayan Atalay'ın milletvekilliği 30 Ocak 2024'te TBMM Genel Kurulu'nda Yargıtay kararının okunmasıyla düşürüldü.
AYM'nin Atalay'ın vekilliğinin düşürülmesine yapılan itirazlarla ilgili gerekçeli kararı ise 1 Ağustos 2024'te Resmi Gazete'de yayımlandı.
Atalay'ın avukatlarının yanı sıra TİP, CHP ve DEM Parti'den yapılan başvuruları birleştirerek karara bağlayan AYM, açıkladığı gerekçeli kararla Can Atalay'ın milletvekilliğinin düşmesinin "yok hükmünde" olduğunu belirtti.
AYM, 4'e karşı 10 oyla, Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin Atalay'la ilgili hak ihlâl kararını uygulamamasının hukuki değerden yoksun olduğuna; Yargıtay kararının TBMM Genel Kurulu'nda okunmasıyla, Atalay'ın milletvekilliğinin düşmüş sayılamayacağına hükmetmişti.
Yorumlar (0)
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın.