96 yıl önce Amerikalılara ‘dünya barışı’ çağrısı

TÜRKİYE Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümünden 8 yıl önce, 11 Kasım 1930 tarihinde Ankara’daki Gazi Orman Çiftliği’nde kaydedilen görüntüler, tarih araştırmacısı Ali Taner Tümer’in çalışmalarıyla ‘Kronik Doküman’ adlı YouTube kanalında izleyiciyle buluştu. Atatürk’ün ABD’nin Türkiye Büyükelçisi Joseph Grew ile çiftlikte bir araya geldiği ve Amerikan halkına hitap ettiği tarihi kayıtların farklı bölümleri daha önce çeşitli arşivlerde yayımlanmıştı. Yeni çalışmada film görüntüleri, dönemin gazeteleri ve ulaşılabilen fotoğraflar bir araya getirilerek bütünleştirilmiş bir versiyon hazırlandı. Cumhuriyet’in kuruluşunun 7’nci yılında gerçekleştirilen görüşme, Türkiye ile ABD arasındaki diplomatik ilişkiler açısından da tarihi önem taşıyor. Atatürk’ün ebediyete irtihalinin 88’inci yıldönümü öncesinde yeniden gündeme gelen görüntülerde, Büyükelçi Grew ile çiftlikte gerçekleştirdiği görüşme ve Amerikan halkına seslendiği anlar yer alıyor.

İNSANLIK SULH OLMALI

Atatürk, Amerikan halkına yönelik konuşmasında Türk milletinin demokratik karakterine vurgu yaptı. “Türk milleti tab’en demokrattır” sözleriyle Türk toplumunun demokrasi anlayışına dikkati çeken Atatürk, Amerikan demokrasisinin ulusal birliğin kurulmasındaki rolüne de değindi. İki ülkenin farklı tarihsel geçmişlerine rağmen demokrasi ve millet egemenliği temelinde ortak değerler taşıdığını ortaya koydu. Türk ve Amerikan halkları arasındaki karşılıklı sevgi ve dostluğun önemini de vurguladı. Atatürk, Türk-Amerikan dostluğunu yalnızca iki ülke arasındaki ilişkiler açısından değil, milletler arasında karşılıklı anlayışın geliştirilmesi bakımından da değerlendirdi. Atatürk’ün 96 yıl önceki hitabında öne çıkan bir diğer konu ise dünya barışı oldu. İnsanlığın sulh ve huzur sahasına ulaşması gerektiğini ifade eden Atatürk, Türkiye’nin hedeflerinin medeniyet, insanlık ve barış idealleriyle bağlantılı olduğunu anlattı. Konuşmasında geçmişin olumsuzluklarının geride bırakılması, milletler arasında dostluğun güçlendirilmesi ve insanlığın ortak bir barış anlayışı etrafında buluşması mesajını verdi.

FRANSIZCA, TÜRKÇE

Görüntülerin en dikkat çekici bölümlerinden biri, Atatürk’ün Amerikan halkına hitabından hemen önceki kısa diyalog oldu. ABD Büyükelçisi Joseph Grew’in konuşmasını tamamlamasının ardından Atatürk, Fransızca olarak “Müsaadenizle birkaç şey söyleyebilir miyim?” anlamına gelen bir ifadeyle söz istedi. Grew, Fransızca “Lütfen ekselansları” karşılığını verdi. Atatürk, bu kısa diyaloğun ardından Amerikan halkına yönelik konuşmasına Türkçe başladı. Atatürk’ün Büyükelçi Grew ile Gazi Orman Çiftliği’ni gezerken Fransızca konuştuğu başka görüntülerin daha önce çeşitli arşivlerde yayımlandığını belirten Tümer, “Atatürk’ün çok kısa da olsa Fransızca konuştuğu bu nadir anı yakalamış olduk. Amerikan halkına hitabından önceki bu Fransızca kesit ilk kez yayımlandı. Atatürk’ün Fransızca’ya hâkimiyetini gösteren, filme alınmış çok önemli ve kıymetli bir kayıt” dedi.

GÖRÜNTÜLER ORİJİNAL

Tarihi görüntülerin bir araya getirilmesi için farklı arşivlerden yararlandıklarını belirten Tümer, Sinema Genel Müdürlüğü’nün Film Mirasım arşivi başta olmak üzere Güney Karolina Üniversitesi arşivinden de görüntüler temin edildiğini aktararak, Atatürk’ün Büyükelçi Grew ile buluşmasına ilişkin 6-7 fotoğrafa erişebildiklerini söyledi. Tümer, “Görüntülerde herhangi bir netleştirme, yakınlaştırma veya restorasyon, müdahale uygulanmadı. Yalnızca renklendirildi. Atatürk’ün gerçek görüntülerinin özgünlüğünü korumak bizim için çok önemli” dedi.

ATATÜRK’Ü GÖREN İZMİRLİ NEZİHE NİNE: BİZİ O KURTARDI

İzmir’in Foça ilçesinde yaşayan 96 yaşındaki Nezihe Dilmen, henüz çok küçükken ailesiyle birlikte Yunanistan’ın Kavala ilçesinden İzmir’e geldiğinde Atatürk’ü gördüğünü söyledi. O anları anlatan Dilmen, “Kavala’dan 9 köy gelmişiz. Bir ayda İzmir’e çıkmışız. Bizi bir mağaza gibi büyük bir yere koydular. Eşyalarıyla, hayvanlarıyla tam 9 köy. Oradayken Atatürk geldi. Ayağında potur bir pantolon vardı. Başında ise kepi vardı. Ufaktım. Çok kalabalıktı. Atatürk’ü sevmem mi! Severim. Atatürk kurtarıp, bizi buralara getirdi. Bize buraları Atatürk vermiş. Herkes istediği yere oturdu” dedi.

‘SOLOTÜRK’TE BAYRAK DEĞİŞİMİ

Türk Hava Kuvvetleri’nin gökyüzündeki gururu SOLOTÜRK’te görev değişimi heyecanı yaşanıyor. 5 yıldır ekip bünyesinde Türk pilotunun cesaret ve yeteneğini dünyaya kanıtlayan ekip lideri Yarbay Murat Bakıcı, son uçuşunu 10 Kasım’da Anıtkabir’de icra ederek, görevini Hava Pilot Yarbay M. Erhan Aydemir’e devredecek. 10 Kasım’da Anıtkabir’de gerçekleştirilecek ‘Saygı Uçuşu’yla Yarbay Murat Bakıcı ekip liderliği görevini uzun süre birlikte omuz omuza görev icra ettiği Hava Pilot Yarbay M. Erhan Aydemir’e devredecek. Hava Pilot Binbaşı Murat Çakmak ise ekibin ikinci pilotu olarak görev yapacak.